''ਲੈ ਯਾਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਆਦਤ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਏ, ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਦਸ ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਨੇ ਰੋਜ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਂਦੇ ਨੂੰ, ਮੈਨੂੰ ਤੇ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ।” ''ਲਓ ਕਰ ਲਓ ਗੱਲ, ਭਾਈ ਹੋਰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਤ ਲੱਗਦੀ ਏ? ਦਸ ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਪੀਂਦੇ ਨੂੰ ਹੋ ਗਏ ਨੇ ਹੋਰ ਗਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਣੀ ਏ, ਲਓ ਜੀਤਾ ਡਰਾਈਵਰ ਵੀ ਕਮਾਲ ਈ ਏ।” ਸੇਮੀ ਬੋਲਿਆ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਹੱਸ ਪਏ। ਗਰਮੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਖੁੰਡ 'ਤੇ ਕਾਫੀ ਰੌਣਕ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਇਧਰ ਤਾਸ਼ ਦੀ ਢਾਣੀ ਕੋਲ ਤੇ ਕਾਫੀ ਜਿਆਦਾ ਰੌਣਕ ਸੀ। ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਚਾਰ ਈ ਸਨ ਪਰ ਨਾਲ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਜਿਆਦਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਸਨ। ਖੇਡਣ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਬੈਠੇ ਸਨ ਪਰ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨਾ ਖੜਿਆਂ 'ਚ ਨਾ ਬੈਠਿਆਂ 'ਚ ਸਨ, ਸਭ ਇਕ ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਭਾਰ ਪਾਈ ਖੜੇ ਸਨ। ਤਾਸ਼ ਦੀ ਬਾਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਵੀ ਗਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਜੀਤਾ ਡਰਾਈਵਰ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਕੇ ਤੁਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਮਗਰ ਸ਼ਰਾਬ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਛੱਡ ਗਿਆ ਤੇ ਖੁੰਡ 'ਤੇ ਅੱਜ ਸ਼ਰਾਬ 'ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਸਿੱਟਾ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਨਿਕਲੇ ਚਾਹੇ ਜਾਂ ਨਾ, ਪਰ ਇਥੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਚੌਕੀਦਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਤੱਕ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੰਦੇ ਨੇ। ''ਬਈ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾ ਹੋਏ ਤੇ ਲੋਕ ਖਰਾਬ ਕਿੱਦਾਂ ਹੋਣ, ਅੱਧੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਨੇ ਖਰਾਬ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਏ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਉੱਜੜ ਗਏ ਸ਼ਰਾਬ ਕਰ ਕੇ।” ''ਹਾਂ ਜੀ ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਏ ਬਈ ਸ਼ਰਾਬ ਖਰਾਬ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਮੰਨਦਾ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬੋਤਲ 'ਤੇ ਈ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਬਈ ਸਿਹਤ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਹੈ, ਪਰ ਦੁਨੀਆ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰੇਗੀ ਜਿਸਤੋਂ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।” ''ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਹੋਰ ਤੇ ਹੋਰ ਹੁਣ ਤੇ ਹਲਕੀ ਉਮਰ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਲੱਗ ਗਏ, ਜਿਹੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਸਿਹਤ ਬਨਾਉਣ ਦੀ ਏ, ਕਸਰਤ ਕਰਨ ਦੀ ਏ, ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਣ ਦੀ ਏ, ਉਸ ਉਮਰੇ ਉਹ ਸਿਹਤ ਦੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਖੇਡ ਬਣਾ ਕੇ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।” ''ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਆਹ ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਹੋਰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੀ ਕੁ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਜਵਾਨ ਐਸੇ ਖੰਘ ਦੀ ਦਵਾਈ ਮਗਰ ਪਏ ਕਿ ਦਵਾਈ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਖੰਘ ਦੀ ਦਵਾਈ ਮਿਲਣੀ ਈ ਬੰਦ ਹੋ ਗਈ।” ਕਿਥੇ ਬਈ ਦੀਪੇ ਇਹ ਵਹਿਮ ਈ ਏ, ਮਿਲਦੀ ਏ ਪਰ ਜਿਸਦੀ ਕੀਮਤ ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਸੀ ਉਹ ਹੁਣ ਪੰਜਾਹਾਂ ਦੀ ਮਿਲਦੀ ਏ, ਦਵਾਈ ਦੀਆਂ ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਆਹ ਜਿਹੜੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਬੈਠੇ ਨੇ ਆਰ ਐਮ ਪੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦਵਾਈ ਤੋਂ ਬੜੀ ਕਮਾਈ ਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਲੋਕੀ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਰੱਬ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਅੱਜ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਬੱਸ ਪੈਸਾ ਈ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਅਗਲਾ ਮਰੇ ਭਾਵੇਂ ਜੀਵੇ।” ''ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਗੱਲ ਸੇਮੀ ਦੀ ਵੀ ਠੀਕ ਏ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਹੁਣ ਰੋਟੀ ਇਨਾਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਸਿਰੋਂ ਈ ਖਾਂਦੇ ਨੇ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਟੀਕਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗੋਲੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੈਪਸੂਲ ਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਰੈਕਸ, ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਹੁਣ ਤੇ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਇਸ ਅਲਾਮਤ ਤੋਂ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਵੀ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੀ ਬਰਾਬਰੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੈਪਸੂਲ, ਗੋਲੀਆਂ ਤੇ ਬਰੈੱਡਾਂ 'ਤੇ ਆਇਓਡੈਕਸ ਲਗਾ ਲਗਾ ਕੇ ਖਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਲੋਕੀ ਐਵੇਂ ਸਾਨੂੰ ਅਮਲੀ ਅਮਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਅਮਲੀ ਤੇ ਉਹ ਨੇ, ਚਲੋ ਬਈ ਅਸੀਂ ਤੇ ਅਨਪੜ ਸੀ ਇਕ ਵਾਰ ਆਹ ਫੀਮ, ਡੋਡਿਆਂ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈ ਗਈ ਤੇ ਬੱਸ ਛੁੱਟੀ, ਤੇ ਆਹ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਬਾਂਦਰ ਬਣੀ ਫਿਰਦੇ ਨੇ।” ਬੰਤਾ ਅਮਲੀ ਬੋਲਿਆ, ਉਹਨੂੰ ਵੀ ਬੋਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ। ''ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਤਾਂ ਸਹੀ ਆਪਣੇ ਕਈ ਭਾਈ ਬਾਹਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਖੇਤਰ 'ਚ ਝੰਡੇ ਗੱਡੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨਿਆਂ ਕੁ ਦੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਹੋਈਆਂ ਨੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਘਰ ਪੁੱਟ ਸੁੱਟੇ ਨੇ ਇਸ ਨਸ਼ੇ ਨੇ, ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਕਈ ਬੰਦੇ ਐਹੋ ਜਿਹੇ ਵੀ ਨੇ ਜਿਹੜੇ ਸਿਰਫ ਉਨਾ ਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਨੇ ਜਿਹਦੇ ਨਾਲ ਦਾਰੂ ਦੀ ਬੋਤਲ ਆ ਜਾਏ ਤੇ ਕਈ ਵਾਰੀ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਮੰਗ ਕੇ ਪੀਂਦੇ ਨੇ, ਘਰ ਦਿਆਂ ਨੇ ਪੁੱਤਰ, ਪਤੀ, ਭਰਾ ਕਮਾਈ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਹੁੰਦੈ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਇਆ ਖਰਚ ਕੇ ਤੇ ਇਧਰ ਪਤਾ ਉਦੋਂ ਲਗਦੈ ਜਦੋਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਆਪ ਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਤੇ ਮਗਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਰਿਆਂ ਬਰਾਬਰ ਕਰ ਕੇ ਸੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਚੂਰ ਕੁੱਟ ਕੁਟਾਪਾ ਵੀ ਕਰਦੇ ਨੇ।” ''ਅੱਛਾ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਦੀਸ਼ਿਆ ਬੰਦੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰੀ ਅੰਨੀ ਪਾਉਂਦੇ ਨੇ, ਮੈਂ ਤੇ ਕਿਹਾ ਬਈ ਇਧਰ ਈ ਹਾਲਾਤ ਖਰਾਬ ਨੇ।” ''ਤੇ ਹੋਰ ਕੀ ਦੀਪਿਆ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ 'ਚੋਂ ਅਗਰ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਤੇ ਨਸ਼ਾ ਜੇਕਰ ਨਿਕਲ ਜਾਏ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਦੇਸ਼ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਿੜੀ ਬਣ ਜਾਏ, ਲੋਕਾਂ ਜਿੰਨਾ ਪੈਸਾ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਕਰ, ਚੋਰ ਬਜਾਰੀ ਕਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਜਮਾਂ ਕਰਵਾਇਆ ਹੋਇਆ ਏ ਅਗਰ ਵਾਪਸ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਆ ਜਾਵੇ ਤੇ ਗਰੀਬ, ਗਰੀਬ ਨਾ ਰਹਿਣ, ਸਭ ਨੂੰ ਦੋ ਵੇਲੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਮਿਲੇ।” ''ਬਈ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਆਹ ਬਾਬੇ ਰਾਮਦੇਵ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਮੁਹਿੰਮ ਚੁੱਕੀ ਤੇ ਏ ਦੇਖਦੇ ਆਂ ਭਲਾ ਕੀ ਸਿੱਟੇ ਨਿਕਲਦੇ ਨੇ? ਲੋਕੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੇ ਤੇ ਨੇ ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿਚ, ਅੱਜ ਸਭ ਇਸ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਤੋਂ ਤੰਗ ਨੇ ਬੱਚਾ ਵੀ ਤੇ ਬੁੱਢਾ ਵੀ, ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਪਊ ਹੁਣ ਤੇ।” ''ਸੇਮੀ ਸਰਕਾਰ ਕੀ ਕਰੂ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਮਾਮ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਨੰਗੇ ਨੇ, ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੋਰ ਨੇ, ਅੱਜ ਜਿਹੜੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਵਾਲੇ ਥੋੜਾ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਨੇ ਖਾਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀ ਬਾਹਰ ਈ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤੈ ਬਈ ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ ਤਾਂ ਕਰਾਓ ਹੋਰ ਹੋਣਾ ਤੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਮਾਮਲਾ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬੈਂਕਾਂ ਦੇ ਖਾਤੇ ਦਾ ਏ ਇਧਰ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਕਿੰਨੇ ਘਪਲੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ, ਉਨਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿਸੇ ਨੇ? ਕਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਬੈਠਾਏ ਤੇ ਮਾਮਲਾ ਸਾਲਾਂ ਬੱਧੀ ਲੰਘ ਜਾਣ 'ਤੇ ਵੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਨੇਤਾ, ਮਨਿਸਟਰ ਬਣੀ ਬੈਠੇ ਨੇ।” ''ਠੀਕ ਏ ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਵੀ ਕਲਾਸ 'ਚ ਬੈਠੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਰਗਾ ਹੁੰਦੈ ਜੋ ਸਵਾਲ ਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ ਥੋੜਾ ਜਿਹਾ ਹੱਥ ਉਤਾਂਹ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਨੇ, ਜੇ ਮਾਸਟਰ ਨੇ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਤਾਂ ਪੈਣੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਜੇ ਨਾ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਪੌਂ ਬਾਰਾਂ।” ''ਰੌਲਾ ਰੱਪਾ ਤੇ ਪਾਓ ਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਾਲਾ ਫਰਜ ਅਦਾ ਕਰੋ, ਵੋਟਾਂ ਵੀ ਲੈਣੀਆਂ ਨੇ, ਜੇਕਰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਆਪਾਂ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਾਹਰਲੇ ਖਾਤੇ ਵਿਚ ਥੋੜਾ ਹੋਰ ਇਜਾਫ਼ਾ ਕਰਨਾ ਏ, ਰੌਲਾ ਤੇ ਪੈਂਦਾ ਰਹਿਣਾ ਜਦੋਂ ਰਾਜ ਕਰਦੀ ਪਾਰਟੀ, ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਬਣ ਗਈ ਤਾਂ ਰੌਲਾ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪਾਉਣੈ, ਤੇ ਜਿਹੜੀ ਅੱਜ ਵਿਰੋਧੀ ਪਾਰਟੀ ਏ ਉਹਨੇ ਗੱਦੀ 'ਤੇ ਹੋਣਾ ਤੇ ਕਰਨਾ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਬੱਸ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਬਨਾਉਣਾ ਏ ਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਐਸੇ ਢੀਠ ਆਂ ਬਈ ਸਭ ਭੁੱਲ ਕੇ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਫਿਰ ਲਾਰਿਆਂ 'ਚ ਆ ਜਾਣੈ।” ''ਗੱਲ ਮਨੋਹਰੀ ਬਾਹਮਣ ਦੀ ਵੀ ਠੀਕ ਏ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਦਲੀ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਆਮ ਬੰਦੇ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਗੜੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ।” ''ਲੈ ਬਈ ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਵੋਟਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਏ, ਲੱਗਦਾ ਉਦੋਂ ਸਸਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਏ, ਟੁੱਟਾ ਜਿਹਾ ਲੀਡਰ ਵੀ ਘਰੋ ਘਰੀ ਬੋਤਲਾਂ ਵੰਡਦਾ ਫਿਰਦੈ।” ''ਲੈ ਬਈ ਗੱਲ ਕਿਧਰ ਦੀ ਕਿਧਰ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਤੇ ਬੰਤਾ ਅਮਲੀ ਹਾਲੇ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਬੋਤਲ 'ਤੇ ਬੈਠਾ, ਲੱਗਦੈ ਬੰਤੇ ਦੀ ਹੁਣ ਪੀਨਕ ਟੁੱਟੀ ਏ।” ਦੀਪੇ ਨੇ ਅਮਲੀ ਬੰਤੇ 'ਤੇ ਸੀਪ ਲਗਾ ਤੀ। ''ਪਰ ਗੱਲ ਬੰਤੇ ਦੀ ਵੀ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਏ ਬਈ ਜਿਹੜੇ ਬੰਦੇ ਘਰੋ ਘਰੀ ਇਕ ਇਕ ਦੋ ਦੋ ਬੋਤਲਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਤੇ ਬੇਹਿਸਾਬੇ ਨਸ਼ੇ ਵੰਡਦੇ ਨੇ, ਉਹ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਤੇ ਜਨਤਾ ਦਾ ਕੀ ਭਲਾ ਕਰਨਗੇ? ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਸੀਟ 'ਤੇ ਬੈਠਦਿਆਂ ਈ ਪਿਛਲੀਆਂ ਜਿੰਨੀਆਂ ਚੋਣਾਂ 'ਚੋਂ ਹਾਰ ਮਿਲੀ ਏ ਤੇ ਇਸ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਖਰਚਾ ਜਨਤਾ ਦੀਆਂ ਜੇਬਾਂ 'ਚੋਂ ਪੂਰਾ ਕਰਨਗੇ, ਤੇ ਫੇਰ ਭਾਈ ਬੰਤਿਆ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਜੇਬਾਂ ਵੀ ਭਰਨਗੇ ਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੇ ਖੀਸੇ ਕੱਟਣਗੇ।” ''ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਤੇ ਸਰਪੰਚੀ ਦੀਆਂ ਵੋਟਾਂ 'ਚ ਵੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਪੀ ਬੰਦੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਤੇ ਲੋਕੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੋਚਦੇ ਨਹੀਂ ਬਈ ਅੱਜ ਤੇ ਉਹ ਪਿਆਈ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਤੇ ਕੱਲ੍ਹ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਖੂਨ ਪੀਣਾ ਏ ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਊ?” ''ਬਾਕੀ ਇਕ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਅੱਜ ਸਮਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਆ ਗਿਆ ਏ ਬਈ ਜਿਸਦਾ ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਹੱਥ ਪੈਂਦੈ, ਉਹ ਉਨੀ ਕੁੰਡੀ ਮਾਰ ਈ ਲੈਂਦੈ, ਵੇਲੇ ਕੁਵੇਲੇ ਕੇਨ ਤੇਲ ਦਾ ਫੌਜੀ ਵੀ ਵੇਚ ਲੈਂਦੇ ਨੇ, ਜਿਹੜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਏ।” ''ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਕੁੰਡੀਮਾਰ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਤਾਂ ਭਰਮਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਏ, ਉਹ ਵੀ ਦੂਜੇ ਦੀ ਕਮਾਈ 'ਤੇ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦੇ ਈ ਕੁੰਡੀ ਮਾਰ ਈ ਲੈਂਦੇ ਨੇ, ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੇ ਤੇ ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਖਾਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਨਾ ਗਿਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਏ ਬਈ ਆਪਣੇ ਸਕੇ ਜੀਜੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਖਾਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਮੋ ਧਰਮ ਸਮਝਦੇ ਨੇ, ਆਪਣਾ ਮਤਲਬ ਹੱਲ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹੋ ਜਿਹਿਆਂ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਵੱਢਣੀਆਂ ਪੈਣ, ਫਿਰ ਉਸ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਮਾਲਕ ਦੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਘੁੱਟਣੀਆਂ ਪੈਣ, ਮਾਲਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਣ ਜਾਂ ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਚਮਚਾਗਿਰੀ ਕਰਨੀ ਪਵੇ, ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਜਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਏ ਉਹ ਇਸ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਥੱਲੇ ਡਿੱਗਦੇ ਨੇ ਬਈ ਮੈਂ ਦੱਸ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਜਿਹੜੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਮਾਲਕਾਂ ਦੇ ਘਰੀਂ ਕੰਮ ਕਰਾਉਂਦੇ ਨੇ, ਮਾਲਕ ਦੇ ਘਰ ਦੀ ਬਗੀਚੀ ਵਿਚੋਂ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਘਾਹ ਪੁਟਵਾਉਂਦੇ ਨੇ ਤੇ ਫਿਰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਚਮਚਾਗਿਰੀ ਲਈ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਥੱਪੜ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਗੁਰੇਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।” ''ਲੈ ਬਈ ਦੀਸ਼ਿਆ ਆਪਣੇ ਬੰਦੇ ਇੰਨੇ ਗਿਰ ਗਏ ਨੇ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਏ, ਕੀ ਪੈਸਾ ਈ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ ਏ ਜੋ ਇਨਸਾਨੀ ਕਦਰਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਏ ਇਨਸਾਨ।” ''ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਮਾਲਕ ਕੋਲੋਂ ਪੈਸੇ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦਿੰਦੇ ਨਹੀਂ ਤੇ ਜੇਕਰ ਦਿੰਦੇ ਵੀ ਨੇ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ, ਇਹੋ ਜਿਹਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਬਈ ਜੇ ਉੱਪਰ ਵਾਲੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੀ ਹੋਊ ਤੇ ਸਿਆਣੇ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਬਈ ਬੰਦਾ ਜੋੜੇ ਪਲੀ ਪਲੀ ਤੇ ਰਾਮ ਲੁਟਾਏ ਕੁੱਪਾ, ਤੇ ਫਿਰ ਭਰਿਆ ਪਿਆਲਾ ਇਵੇਂ ਈ ਡੁੱਲ ਜਾਂਦੈ।” ''ਦੀਸ਼ਿਆ ਜਿਹੜੇ ਕਰਦੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੋਚਦੇ ਲਾਲਚਵਸ ਸਭ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਫਿਰ ਰੱਬ ਦੀ ਲਾਠੀ ਬੇਅਵਾਜ ਹੁੰਦੀ ਏ ਇਸਦਾ ਧਿਆਨ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੇ ਨੇ।” ''ਠੀਕ ਏ ਗਿਆਨੀ ਜੀ, ਜਿਹੜਾ ਕਰੂ ਆਪੇ ਭਰੂ, ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਆਹ ਜਿਹੜੇ ਸਿਰ ਮੂੰਹ ਮੁਨਾ ਕੇ ਰੋਡੇ ਹੋਈ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਦੇ ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਨੇ?” ''ਮਾਸਟਰ ਜੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਵਿਚ ਵੱਡੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਈ ਇਸਦਾ ਕਾਰਨ ਏ, ਤੇ ਇਸ ਲਈ ਜਿਆਦਾ ਜਿੰਮੇਵਾਰ ਬੀਬੀਆਂ ਨੇ, ਅੱਜ ਰੁਝਾਨ ਈ ਹੋ ਗਿਆ ਏ ਬਈ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦਾਹੜੀ ਮੁੰਨੇ ਨਾਲ ਮਤਲਬ ਕਿ ਕਲੀਨ ਸ਼ੇਵ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਕਲੀਨ ਸ਼ੇਵ ਕਿਵੇਂ ਹੋਏ, ਉਹ ਤੇ ਡਰਟੀਸ਼ੇਵ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਦਾ ਸਰੂਪ ਗਵਾ ਲਿਆ, ਭਾਈ ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਗੈਰ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸੱਜ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਅੱਜ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਗੁੰਮ ਪੈਦਾ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ 'ਤੇ ਕਲੰਕ ਨੇ, ਸਮਝ ਲਓ ਉਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਜੜਾਂ ਮੁੱਕਣੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਨੇ, ਅੱਜ ਬੀਬੀਆਂ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਤੋਂ ਡਰਦੀਆਂ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਬਣਾ ਕੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੇਸ ਕਤਲ ਕਰਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਉਹ ਬੱਚਾ ਸਮਝ ਲਓ ਸਦਾ ਲਈ ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਇਕ ਇਕ ਕਦਮ ਸਿੱਖੀ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾਵੇਗਾ।” ''ਗਿਆਨੀ ਜੀ ਗੱਲ ਆਪਦੀ ਸੋਲਾਂ ਆਨੇ ਖਰੀ ਏ, ਸਿਆਣੇ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਇਕ ਧੀ ਤਿੰਨ ਕੁਲ੍ਹਾਂ ਤਾਰਦੀ ਏ, ਤੇ ਜੇ ਉਹ ਧੀ ਧਿਆਣੀ ਈ ਕਹੇ ਕਿ ਮੈਂ ਘੋਨੇ ਮੋਨੇ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਉਣਾ ਏ ਤੇ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਈ ਸੋਚ ਲਓ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਕਿੰਨੀ ਅੱਗੇ ਵਧੇਗੀ?” ''ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜਾਂ ਆਪ ਈ ਵੱਢੀ ਜਾਂਦੇ ਆਂ, ਸਾਡੇ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰੇ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਢਾਹ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰੀਏ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਜੋੜੀਏ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਕੇਸ ਕਤਲ ਕਰਵਾ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੋ ਸਿੱਖੀ ਦੇ, ਬਾਕੀ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਮੱਤ ਬਖਸ਼ੇ!” ਕਹਿੰਦੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਖੁੰਡ ਤੋਂ ਤੁਰ ਪਏ, ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਾਕੀ ਵੀ ਘਰਾ ਨੂੰ ਤੁਰ ਪਏ।